Psikolojiye Göre Sürekli Telefona Bakmak Ne Anlama Geliyor?
Ekrana uzanan el artık refleks haline geldi. Bildirim gelmese de kilit açılıyor. Mesaj yoksa sosyal medya kontrol ediliyor. Sosyal medya yoksa e-posta yenileniyor. Psikoloji ise davranışın arkasında sandığımızdan daha derin motivasyonlar olduğunu söylüyor.
Fark ettiniz mi, çoğu zaman gerçekten ihtiyaç olmadığı halde telefon kontrol ediliyor. Aslında mesele merak değil; ödül beklentisi.
Telefon kontrol etme dürtüsü slot makinesi mantığıyla çalışıyor.
Psikiyatride 'aralıklı ve değişken ödül sistemi' olarak tanımlanan mekanizma, kumar makinelerinin çalışma prensibiyle aynı. Çoğu bildirim sıradan çıkıyor. Önemsiz mesajlar, reklama benzeyen içerikler, sıradan paylaşımlar... Fakat arada gerçekten önemli, heyecan verici ya da duygusal anlam taşıyan mesaj geliyor.
Belirsizlik tam olarak burada devreye giriyor. Ne zaman ödül alınacağı bilinmediği için zihin sürekli tetikte kalıyor. 'Ya önemli mesaj geldiyse?' düşüncesi kişiyi ekrana bağlı tutuyor. Aslında beklenti, alınan hazdan daha güçlü çalışıyor. Olasılık ihtimali bile dopamin salınımını tetiklemeye yetiyor.
Sürekli ekrana dönmek çoğu zaman yalnız kalamamakla ilişkili.
Araştırmalarda katılımcılara telefonları alındığında yalnızca düşünmeleri istenmiş. İlginç sonuç ortaya çıkmış: Katılımcıların yarısı yalnızca düşünmek yerine hafif elektrik şoku almayı tercih etmiş.
Zihinle baş başa kalmak sandığımız kadar kolay değil. Sıkıntı, kaygı, geçmiş pişmanlıklar ya da gelecek belirsizliği yüzeye çıktığında ekran güvenli kaçış alanı gibi işliyor. Sosyal medya akışı, mesaj trafiği ya da video içerikleri zihni meşgul ederek içsel sessizliği bastırıyor. Yani telefon çoğu zaman iletişim aracı değil, duygu düzenleme aracı haline geliyor.
Modern yaşamda kaygı kaynakları da arttı. Ekonomik belirsizlik, çevresel krizler, sosyal karşılaştırma kültürü... Ekran, stresle başa çıkma yöntemi gibi çalışıyor. Fakat uzun vadede zihni daha da yoran döngü yaratıyor.
Psikolojide davranışlar spektrum üzerinde değerlendirilir.
Telefon kontrol etmek tek başına hastalık anlamına gelmez. Eğer davranış sıkıntı yaratmıyor, işlevselliği bozmuyor ve sosyal hayatı etkilemiyorsa patolojik sayılmaz. Başa çıkma yöntemi olarak kalır.
Sorun, kontrol kaybı başladığında ortaya çıkar. Sürekli hızlı dopamin akışı, kitap okumak, ders çalışmak ya da sakin aktivitelerden alınan hazzı azaltır. Zihin daha yoğun uyarana alışır.
Neyse ki beyin esnek yapıya sahip. Nöroplastisite sayesinde yeni alışkanlıklar geliştirilebilir. Ekran molaları, bildirim kapatma, belirli saatlerde kullanım, yüz yüze sosyal temas artırma gibi adımlar ödül sistemini yeniden dengeleyebilir.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
İlginizi çekebilir:
Uçurumun Kenarında Kahve İçebileceğiniz İlginç Kafe! Halatla İniliyor
Yorum Yazın