Hakan Hoca Cevaplıyor: Dünyanın Gündeminde Olan Nadir Metaller Nedir?
Lise yıllarındaki kimya derslerini hatırlayanlar el kaldırsın! ✋ Periyodik tabloya bakarken gözümüz genelde altın, gümüş, bakır ya da demir gibi tanıdık elementlere takılırdı. Tablonun alt kısımlarında kalan elementleri hatırladınız mı? Zor. İsimlerini okumakta bile zorlandığımız o elementler pek dikkatimizi çekmezdi.
Bugün ise dünyanın ekonomik ve politik kaderini tam olarak o köşede kalan elementler belirliyor. E ne oldu da dikkatleri kendilerine çektiler? 👇
Temel sorumuzla başlayalım: Nedir bu nadir metaller?
Nadir metaller, adından da anlaşılacağı üzere doğada çok az bulunuyor ve çıkarıldıkları coğrafyalar oldukça sınırlı. Altın gibi elementler de nadir ama biz daha nadir olan metallere bakacağız. Bu metaller yıllardır yerin altında duruyordu ama ne oldu da bugün sürekli konuşur hale geldik?
İşin özünde iki isim var: ABD ve Çin. Neden bu isimler?
Aslında Amerika Birleşik Devletleri ile Çin arasındaki teknoloji ve ticaret savaşından dolayı bu nadir metalleri konuşur olduk. Çin'in bu kritik metallerin ihracatına kısıtlama getirmesi, yani Dr. Hakan Özerol'un değindiği gibi bir tür 'ambargo' uygulaması, tüm dünyada alarm zillerinin çalmasına neden oldu.
Nadir metallere teknolojinin ve savunma sanayisinin can damarı diyebiliriz.
Çin’in aldığı bu karardan sonra aslında hayatımızın her alanında bu metallere ne kadar bağımlı olduğumuzu fark ettik. Bu metaller genellikle savunma sanayisinde, uzay teknolojilerinde, elektrikli araç bataryalarında ve her gün kullandığımız akıllı telefonların çiplerinde kullanılıyor.
Dr. Hakan Özerol'un dediği gibi bugün bu metallerin bu kadar kıymetli olmasının tek nedeni az bulunmaları değil. Teknolojinin geldiği son noktada üretim için olmazsa olmaz konumda bulunmaları aslında.
Soru işaretlerini gidermek adına nadir metallere örnek verelim.
Dr. Hakan Özerol'un bahsettiği birkaç nadir metal:
Neodimyum (Nd): Mıknatıs konusunun ağır sıklet şampiyonu diyebiliriz. Dünyadaki en güçlü kalıcı mıknatısların yapımında kullanılıyor. Neden mi bu kadar önemli? Savaş uçaklarının radar sistemlerinde akıllı füzelerin hedefi bulmasını sağlayan yönlendirme sistemlerinde ve uyduların iletişim cihazlarında bu güçlü mıknatıslara ihtiyaç var.
Samaryum (Sm):
Bu metalin en büyük özelliği aşırı yüksek sıcaklıklara karşı inanılmaz dayanıklı olması. Uzay araçları atmosfere girerken ya da hipersonik füzeler hedefe ilerlerken sıcaklık fırın seviyelerine çıkar. Samaryumdan yapılan mıknatıslar ve parçalar bu cehennem sıcağında bile erimeden veya işlevini kaybetmeden çalışmaya devam eder. Hayalet uçakların (stealth) radar emici teknolojilerinde de başroldedir.
İtriyum (Y):
Hem uzay hem de havacılık sanayisinin ısı kalkanı diyebiliriz. Jet motorlarının ve roketlerin aşırı ısınarak parçalanmasını engelleyen özel termal kaplamaların yapımında kullanılıyor. Ayrıca askeri helikopterlerde ve tanklarda kullanılan hassas lazer hedefleme sistemlerinin optik camlarında itriyum bulunur.
Erbiyum (Er):
Modern savaş teknolojilerindeki gözümüz. Fiber optik kablolarda veri akışını hızlandırmasının yanı sıra keskin nişancı tüfeklerinin gece görüş dürbünlerinde ve askerlerin kullandığı lazer mesafe ölçücülerde kullanılır. Sinyalleri yükseltme özelliği sayesinde uydular arası iletişimde kritik bir yeri var.
Disporsiyum (Dy) ve Terbiyum (Tb):
Bunlar genellikle tek başlarına kullanılmıyor. Neodimyum gibi diğer metallerin yanına güçlendirici olarak ekleniyor. Uzayın dondurucu soğuğunda veya bir füze motorunun içindeki yüksek ısıda sistemlerin manyetik özelliklerini kaybetmemesini sağlayan şey bu iki metaldir.
İyi de kim üretiyor bu nadir metalleri?
Dr. Hakan Özerol'un dediği gibi bu elementlerin en belirgin ortak özelliğine baktığımızda çok geniş coğrafyalarda küçük ve dağınık rezervler halinde bulunmalarıdır. Amerika Birleşik Devletleri, Rusya ve Avustralya gibi devasa topraklara sahip ülkeler dünyadaki en büyük üreticiler ve rezerv sahipleri arasında yer alıyor.
Burada ufak ama kritik bir parantez açmak gerekiyor: Rusya, ABD ve Avustralya üretimde çok güçlü olsalar da nadir metallerin çıkarılması ve özellikle işlenmesi konusunda küresel pazarın asıl hakimi Çin'dir. Zaten ABD'nin savunma ve uzay sanayisinde aniden üretim zorluğu çekmeye başlamasının temel sebebi de en büyük tedarikçisi olan Çin'in muslukları kapatması.
1970'lerde petrol krizi yaşanmıştı. Bu sefer nadir metal krizi mi kapıda yoksa?
Dr. Hakan Özerol, yaşanan bu süreci daha iyi anlamak için geçmişe dönüp bakmamızı istiyor. Hatırlayanlar veya okuyanlar bilir: 1970'li yıllarda büyük bir petrol şoku yaşanmıştı. Petrol üreten ülkeler üretimi aniden kısma kararı alınca fiyatlar bir gecede fırlamış, maliyetler artmış ve tüm dünyada enflasyon başını alıp gitmişti.
Dr. Hakan Özerol'un mercek altına aldığı nadir metaller konusunu şöyle özetleyebiliriz 👇
Bugün nadir metallerin geleceği üzerinden okuduğumuz senaryo da petrol krizine oldukça benziyor. Tedarik zincirindeki bir kırılma, tüm dünyadaki teknolojik üretimi yavaşlatma ve maliyetleri katlama potansiyeli taşıyor. Yaşanan bu durumun küresel çaptaki ekonomik etkiler yaratması kaçınılmaz görünüyor.
Piyasaları yakından takip edenler için güncel finans bilgileri ve sağlam finansal bilgiler ışığında hareket etmek artık daha kritik. Çünkü teknoloji devlerinin üretim kapasiteleri doğrudan bu metallerin tedarikine bağlı. Haliyle, nadir metallere yatırım konusu da önümüzdeki yıllarda yatırımcıların radarından çıkmayacak gibi duruyor.
Dr. Hakan Özerol'un nadir metallerden bahsettiği videoya buradan ulaşabilirsiniz.
Keşfet ile ziyaret ettiğin tüm kategorileri tek akışta gör!
Test
Gündem
Magazin
Video
Yorum Yazın