İstanbul İşgal Altında: İmparatorluğun Sonu, Bir Direnişin Başlangıcı (1918–1923)

Hayatım boyunca beni en çok etkileyen düşündükçe içimi acıtan ancak sonu düşündükçede içimi mutluluk kaplayan olaydır İstanbul’un işgali.İstanbul…Her zaman dünyanın kalbiydi.Ama 1918’den sonra…Kalbi atan bir şehir değil, nefes almaya çalışan bir şehir oldu.30 Ekim 1918 – Mondros MütarekesiOsmanlı İmparatorluğu savaşı kaybetti.Ama asıl yıkım bundan sonra başladı.O sırada tahtta:Sultan VI. Mehmed VahdettinHükümette ise sürekli değişen sadrazamlar:Ahmet İzzet Paşa (mütarekeyi imzalayan)Tevfik PaşaDamat Ferid Paşa (en kritik ve tartışmalı isim) vardı.Özellikle Damat Ferid Paşa, işgal güçleriyle yakın ilişkisi nedeniyle tarihe çok sert bir şekilde geçecektir.Sabah sisli.Boğaz ağır…Su bile sanki daha yavaş akıyor.Bir martı çığlığı duyuluyor, ama şehir cevap vermiyor.Sonra…Ufukta siyah gölgeler beliriyor.Gemiler.Çok sayıda gemi.Demirden, soğuk, sessiz.13 Kasım 1918İstanbul’a 50’den fazla savaş gemisi giriyor.Toplar Boğaz’a çevrilmiş.Namlu namlu bir kuşatma.O gün İstanbul’da kimse yüksek sesle konuşmuyor.Çünkü herkes biliyor:Bir çağ bitiyor.İşgal güçlerinin başlıca komutanlarını muhakkak bir yere not edelim:General Sir Charles Harington (İngiliz işgal kuvvetleri komutanı)General Franchet d’Espèrey (Fransız Doğu Orduları Komutanı).Caddeler değişmiş.Beyoğlu’nda İngiliz askerleri yürüyor.Fransız subayları kafelerde.General d’Espèrey…Bir gün atına biniyor.Ve şehre giriyor.Ama nasıl?Fatih Sultan Mehmet gibi.Bu bir yürüyüş değil.Bu bir mesaj:“Artık buradayız.” Bir adam duruyor.Üniforması sade, bakışı keskin.Mustafa Kemal.Gözlerini gemilere dikmiş.Yanındakiler susuyor.Çünkü o anın ağırlığı hissediliyor.Ve o cümle geliyor:“Geldikleri gibi giderler.”Henüz ortada bir ordu yok.Ama bu cümle…bir geleceği tarif eder.Sabaha karşı İngiliz askerleri İstanbul’da kritik noktaları ele geçirir:Meclis-i Mebusan basılırRauf Orbay ve birçok milletvekili tutuklanırAydınlar, subaylar Malta’ya sürgün edilirBu olay tarihe:“Malta Sürgünleri” olarak geçer.Artık İstanbul’da yönetim görünürde Osmanlı’nın,gerçekte ise İngilizlerin elindedir.Dolmabahçe Sarayı.Koridorlar uzun, ama adımlar yavaş.Tahtta:Sultan VahdettinYorgun, kararsız., sıkışmış.Masada haritalar var.Ama hiçbirinde çözüm yok.Sadrazam:Damat Ferid Paşaİngilizlerle temas halinde.Bir umutla değil…Bir çaresizlikle.Düşünce şu:“Belki uyum sağlarsak ayakta kalırız.”Ama tarih bazen uyum sağlayanı değil,direneni yazar.Sokaklar karanlık.Ama bazı evlerde ışık yanıyor.Kapılar sessizce açılıyor.Sandıklar taşınıyor.Ama içlerinde ne var?Silah.Mermiler.Umut.İstanbul teslim olmuş gibi görünür.Ama aslında…Şehir yeraltında direnmektedir.En önemli örgütler:Karakol CemiyetiMim Mim GrubuGörevleri:Anadolu’ya silah kaçırmakİstihbarat sağlamakSubayları gizlice kaçırmakİstanbul’dan Anadolu’ya giden trenler…Geceleri, kadınlar ve gençlersandıkların içine silah saklar.İşgal askerleri çoğu zaman fark etmez.Bu insanlar tarih kitaplarında çok yer almaz ama…Bir Dram: İşgal Altında Aydınlarİstanbul’da sadece askerler değil…fikirler de baskı altındadır.Gazeteler sansürlenir.Yazarlar takip edilir.Ama yine de bazı isimler susmaz:Halide Edip AdıvarYahya Kemal BeyatlıBir kalabalık.Sessiz değil artık.Gergin.Bekleyen.Hazır.Ve bir kadın çıkıyor öne:Halide Edip.Sesi yükseliyor:“Milletler dostumuz, hükümetler düşmanımızdır!”O an…İstanbul ilk kez başını kaldırıyor.Bu söz…bir halkın uyanışıdır.Sultan Vahdettin…Zor bir dönemin padişahı.Ama aynı zamanda en tartışmalı figürlerden biri.Onun yaklaşımı: İngilizlerle iyi geçinerek devleti korumakAma bu politika…tarih tarafından çoğu zaman teslimiyet olarak yorumlanır.Sadrazam Damat Ferid Paşa ise: Kuvayı Milliye’ye karşıdır, Anadolu hareketini bastırmak ister, işgal güçleriyle açık iş birliği yaparİstanbul düşmüştür.Ama Anadolu’da yeni bir hikâye yazılır:Mustafa Kemal liderliğinde 19 Mayıs 1919 – Samsun, Erzurum ve Sivas KongreleriArtık iki irade vardır:İstanbul (kontrol altında)Ankara (bağımsızlık hareketi)Son: Gerçekten “Geldikleri Gibi Gittiler”1922’de:Büyük Taarruz kazanılırYunan ordusu yenilirVe ardından…İstanbul sabah uyanıyor.Ama bu sabah farklı.Sokaklarda bir hareket var.Beklenen an.İşgal askerleri gidiyor.General Harington…Şehri terk ediyor.Sessizce.Tıpkı geldikleri gibi.Boğaz yine aynı.Martılar yine uçuyor.Ama şehir değişmiş.Çünkü İstanbul artık sadece bir şehir değil.Bir hatıra.Bir direniş.Bir yeniden doğuş.İstanbul bu dönemi unutmadı, gelecekte de unutmayacak.İşgal gemileriniSessiz direnişiGizli kahramanlarıVe özgürlüğün geri dönüşünüİstanbul bir dönem susturuldu.Ama hiçbir zaman boyun eğmedi.Çünkü bazı şehirler vardır…Onları ele geçirebilirsiniz.Ama asla ruhlarını alamazsınız.Ve İstanbul…Her zaman kendi hikâyesini yazmayı bilir.TwitterInstagramYouTubeFacebookLinkedlnBu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar tamamıyla yazarlarının özgün düşünceleridir ve Onedio'nun editöryal politikasını yansıtmayabilir. ©Onedio

İstanbul İşgal Altında: İmparatorluğun Sonu, Bir Direnişin Başlangıcı (1918–1923)

Bir İmparatorluğun Çöküşü

13 Kasım 1918: İstanbul’a Giren Donanma

Mustafa Kemal’in O Anı

16 Mart 1920: İstanbul Resmen İşgal Altında

Yeraltındaki İstanbul: Gizli Kahramanlar

Kurtuluş Savaşı’nın görünmeyen kahramanlarıdır bu kadınlar ve gençler.

Saray ve Çöküşün İçindeki Sessizlik

6 Ekim 1923 İstanbul kurtulur.